Instytut Filozofii
Wydziału Humanistycznego

środa, październik 18, 2017
Rozmiar Tekstu

Wincenty Lutosławski (1863-1954)

Wincenty Lutosławski

Wincenty Lutosławski urodził się w Warszawie, dzieciństwo spędził w rodzinnym majątku w Drozdowie pod Łomżą. Uczył się w gimnazjum w Mitawie, studiował chemię na Politechnice w Rydze, a chemię i filozofię na Uniwersytecie w Dorpacie, a przez krótki czas literaturę w Paryżu. Od 1890 r. wykładał na Uniwersytecie w Kazaniu, wiele wykładał podczas swoich licznych podróży m.in. w Anglii, Francji, Szwajcarii, Niemczech, czy w Stanach Zjednoczonych. W roku 1897 wydał swoje słynne dzieło o Platonie, które szeroko dyskutował ówczesny świat nauki. Rok później obronił pracę doktorską na Uniwersytecie w Helsinkach. W roku 1899 wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim jako docent prywatny, wskutek zaś niepomyślnego obrotu spraw zaprzestał wykładów akademickich i zajął się szeroko działalnością pozauniwersytecką. Zakładał stowarzyszenia samokształceniowe, z których najsłynniejsze to Eleusis. Mieszkając we Francji, pod Genewą, otrzymał powołanie do nowoutworzonego Uniwersytetu Wileńskiego, gdzie wykładał do roku 1929. Od roku 1933 mieszkał w Krakowie, po II wojnie krótko wykładał jeszcze na Uniwersytecie Jagiellońskim, powołano go także na członka Polskiej Akademii Umiejętności, tuż przed rozwiązaniem jej przez komunistyczne władze. Zmarł 28 grudnia 1954 roku i został pochowany na cmentarzu na krakowskim Salwatorze.

Wincenty Lutosławski

Pracownicy Instytutu Filozofii Uniwersytetu Zielonogórskiego opublikowali następujące teksty nt. jego życia i twórczości:

2009:

Stefan Konstańczak, Tolerancja w świecie nauki – Tadeusz Czeżowski i Wincenty Lutosławski, "Ruch Filozoficzny" 2009, nr 4, s. 799-810. Artykuł koncentruje się zwłaszcza na wileńskim okresie pracy naukowej Czeżowskiego, w którym przez blisko 10 lat współpracował z Lutosławskim. W tekście podjęto próbę ukazania, jak dwie zupełnie odmienne charakterologicznie osobowości naukowe, które reprezentowały także dwa przeciwstawne sposoby filozofowania, mogły ze sobą w miarę bezkonfliktowo współdziałać.

2008:

Tomasz Mróz, Wincenty Lutosławski (1863-1954): "Jestem Obywatelem Utopii", "Monografie Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności" t. 15, Kraków 2008, ss. 291. Książka ta stanowi najobszerniejszą dotychczas monografię poświęconą Lutosławskiemu. Przedstawia jego intelektualne dojrzewanie, relacje z przedstawicielami świata nauki, losy kariery naukowej oraz sprawy osobiste. W pracy wykorzystano szereg materiałów archiwalnych przechowywanych w Polsce i za granicą.

Tomasz Mróz, Ksiądz Edward Narbutt-Narbutowicz proboszcz parafii polsko-katolickiej w Łomży w listach do filozofa Wincentego Lutosławskiego, "Studia Łomżyńskie" t. XIX 2008, ss. 219-227. W artykule tym, na podstawie listów zachowanych w Archiwum Nauki PAN i PAU, przedstawiono epizod z biografii późniejszej ważnej dla Kościoła polsko-katolickiego postaci. Narbutt-Narbutowicz początkowo zafascynowany twórczością Lutosławskiego szybko się do niego zniechęcił po nawiązaniu z nim osobistej znajomości i krytycznych ocenach jego działalności wyrażanych przez filozofa.

Tomasz Mróz, Kazimierz Twardowski i Wincenty Lutosławski. Z dziejów polskich dyskusji filozoficznych, "Ruch Filozoficzny" t. LXV (2008) nr 4, ss. 577-605. W artykule opartym na archiwalnej korespondencji obu filozofów (Biblioteka PTF w Warszawie oraz Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie) przedstawiono ich relacje osobiste oraz spory filozoficzne i metafilozoficzne, jakie były przedmiotem ich listów.

Tomasz Mróz, Bertranda Russella spotkanie z Wincentym Lutosławskim, "Przegląd Filozoficzny - Nowa Seria" nr 1 , R. 17, 2008, ss. 83-100. W artykule tym naszkicowano losy znajomości obu filozofów na podstawie ich listów przechowywanych w Archiwum Nauki PAN-PAU w Krakowie oraz w Bertrand Russell Archives przy McMaster University w Hamilton, ON. Przedmiotem ich korespondencji były wzajemne opinie o swoich pracach, teoria nieśmiertelności duszy oraz Platon.

2007:

Tomasz Mróz, Wincenty Lutosławski Platonic Studies: Plato as an Inspiration for Polish Messianism, w: Metaphysical Patterns in Platonism: Ancient, Medieval, Renaissance and Modern Times, red. John F. Finamore, Robert M. Berchman, New Orleans 2007, ss. 225-240. Tekst ten syntetycznie ukazuje zagranicznemu czytelnikowi istotę badań Platońskich Lutosławskiego oraz ówczesne inspiracje światopoglądowe jego interpretacji dialogów Platona.

Tomasz Mróz, Wincenty Lutosławski w Wilnie (1919-1931). Próby sprowadzenia M. Borowskiego, powołanie T. Czeżowskiego i doktorat B. Woyczyńskiego, "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" 2007 R. 52, nr 3/4, ss. 97-130. Artykuł ten, oparty głównie na archiwaliach Uniwersytetu Stefana Batorego przechowywanych w Wilnie, przedstawia ponad dziesięcioletni okres stabilnej pracy naukowej Lutosławskiego w jednym ośrodku. W artykule zwrócono uwagę na konflikty wywołane próbami zatrudnienia w Wilnie Borowskiego, kulisy powołania T. Czeżowskiego oraz wypromowany przez Lutosławskiego doktorat Woyczyńskiego.

Tomasz Mróz, "Metafizyka" - nieznana książka Wincentego Lutosławskiego, "Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej" 2007, t. 52, ss. 295-308. W artykule tym podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, co Metafizyka wnosi do obrazu Lutosławskiego jako filozofa mesjanisty.

Tomasz Mróz, Dialog Platona "Teajtet" w sporze między Stefanem Pawlickim a Wincentym Lutosławskim, w: Kolokwia Platońskie - Teajtet, "Collectanae Philosophicae" t. I, red. Artur Pacewicz, Wrocław 2007, ss. 201-213. W artykule tym szczególny nacisk położono na Teajteta, który - obok Fajdrosa - wywoływał najgorętsze spory między tymi dwoma historykami filozofii greckiej. Spór ten zasadniczo dotyczył miejsca Teajteta w chronologii dialogów i metody stylometrycznej. Tekst można pobrać tutaj.

Tomasz Mróz, Nowe teksty z filozofii polskiej XIX i XX wieku (W. Lutosławski i B. Woyczyński), w: Historia filozofii polskiej: dokonania - poszukiwania - projekty, red. Anna Dziedzic, Andrzej Kołakowski, Stanisław Pieróg, Piotr Ziemski, Warszawa 2007, ss. 78-88. W artykule tym punkt odniesienia stanowią opracowane w ostatnich latach: studencka praca językoznawcza Lutosławskiego pisana podczas jego studiów w Dorpacie oraz dotyczący pojęcia duszy u Platona doktorat Woyczyńskiego obroniony na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie.

Tomasz Mróz, Platonizm i mesjanizm w twórczości Wincentego Lutosławskiego (1863-1954), w: Filozofia w kulturach krajów słowiańskich, red. Andrzej L. Zachariasz, Zbigniew Stachowski, Rzeszów 2007, ss. 309-320. W artykule tym ukazano elementy łączące dwie, pozornie odrębne, dziedziny zainteresowań filozoficznych Lutosławskiego, czyli historycznofilozoficzne zainteresowanie Platonem i twórczą kontynuację XIX-wiecznego mesjanizmu.

2006:

Tomasz Mróz, Poglądy filozoficzne Wincentego Lutosławskiego jako synteza polskiego mesjanizmu, w: Wincenty Lutosławski : oblicza różnorodności, red. A. Pawłowski, R. Zaborowski, Drozdowo 2006, ss. 87-109. W artykule tym podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy i na ile neomesjanizm W. Lutosławskiego jest syntezą całego polskiego mesjanizmu, jak uważał sam Lutosławski.

Tomasz Mróz, Wincenty Lutosławski - rys biograficzny, w: "Studia Łomżyńskie" 2006, t. 17, ss. 179-187. W tym krótkim rysie biograficznym zaakcentowano rolę rodzinnych okolic filozofa w jego życiu.

2005:

Tomasz Mróz, Dwaj polscy badacze Platona: Stefan Pawlicki i Wincenty Lutosławski, w: Filozofia i czas przeszły : profesorowi Czesławowi Głombikowi w 70. rocznicę urodzin, red. B. Szotek, A. J. Noras, Katowice 2005, ss. 134-147. Tekst ten omawia genezę różnic w interpretacji Platona dokonanych przez tych dwóch historyków filozofii starożytnej. Różnice te wynikały z odmiennych metodologii badawczych i założeń światopoglądowych.

Tomasz Mróz, Miejsce Platona w historii metafizyki według Wincentego Lutosławskiego, w: Propositiones : prace zebrane, red. T. Mróz i Marcin Sieńko, Zielona Góra 2005, ss. 83-94. W. Lutosławski posiadał pewną wizję rozwoju filozofii, w której centralną część stanowiła metafizyka. W artykule tym zrekonstruowano rolę Platona w rozwoju filozofii europejskiej na podstawie koncepcji Lutosławskiego.

Tomasz Mróz, З листування Казимира Твардовського та Вінсента Лютославського, w: "Філософскі Пошуки" вип. XIX, Львив-Одеса 2005, ss. 193-202. W tekście tym, opartym na referacie wygłoszonym podczas konferencji "XVII Czytania poświęcone pamięci K. Twardowskiego" (Lwów 2005), przedstawiono spuściznę korespondencyjną dwóch filozofów, którzy – mimo rozbieżnych wizji filozofii – potrafili porozumieć się w wielu istotnych dla polskiej filozofii kwestiach. W tekście cytowane są archiwalne listy z Archiwum Nauki PAN i PAU oraz zbiorów rękopiśmiennych Biblioteki PTF w Warszawie.

Tomasz Mróz, Starania Wincentego Lutosławskiego o krakowską katedrę filozofii, w: "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" 2005 nr 1, ss. 79-94. W artykule tym przedstawiono starania W. Lutosławskiego o pracę w Uniwersytecie Jagiellońskim. Na podstawie dokumentów archiwalnych uporządkowano i zweryfikowano pewne informacje z autobiografii filozofa, które uległy w niej zniekształceniu i pomieszaniu.

Tomasz Mróz, Mesjanizm na tle dziejów filozofii, w: "Phaenomena: Zeszyty Naukowe Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach" t. 10, 2005, ss. 47-62. W. Lutosławski uważał, że mesjanizm jest ostatecznym poglądem filozoficznym w rozwoju filozofii europejskiej. Uzasadnieniem tego poglądu była jego wizja rozwoju filozofii i mesjanizmu jako syntezy jej dziejów.

Tomasz Mróz, Wincenty Lutosławski i Stefan Pawlicki. Spory i ich konsekwencje, w: "Prace Komisji Historii Nauki PAU", t. VII, Kraków 2005 (2006), ss. 292-322. Tekst stanowi poprawioną wersję referatu wydanego w 2004 r. W wersji wydanej w "Pracach..." do tekstu i aneksu dodano fragmenty zarejestrowanej po referacie dyskusji.

2004:

Tomasz Mróz, Wincenty Lutosławski i Stefan Pawlicki : spory i ich konsekwencje: referat wygłoszony na posiedzeniu Komisji Historii Nauki PAU w dniu 23 czerwca 2004 r., Kraków 2004, ss. 32. Tekst tej broszury wydanej przez KHN PAU stanowi referat wygłoszony podczas jednego z jej comiesięcznych posiedzeń. Omówiono w nim relacje między filozofami i ich konflikty osobiste, spory naukowe i światopoglądowe. Aneksem do tekstu głównego jest zachowana korespondencja między nimi, kótra pochodzi ze zbiorów Archiwum Nauki PAN i PAU i Biblioteki Jagiellońskiej.

Wincenty Lutosławski, Metafizyka, tekst do druku przygotował, wstępem i przypisami opatrzył oraz indeks sporządził Tomasz Mróz, Drozdowo 2004, ss. XXXI+253. Muzeum w Drozdowie, gdzie mieściła się kiedyś siedziba rodu Lutosławskich, wydało Metafizykę, nad którą filozof pracował niemal do ostatnich dni swojego życia. Maszynopisy Metafizyki zachowały się w zbiorach jego córki Janiny Lutosławskiej (1922-2006) oraz w Archiwum Nauki PAN i PAU. Metafizyka dowodzi, że poglądy Lutosławskiego zmierzały od mesjanizmu do personalizmu, jakkolwiek był to personalizm specyficzny. We wstępie zamieszczono krótką biografię Lutosławskiego, informacje o tekście Metafizyki oraz bibliografię.

Tomasz Mróz, Mesjanizm jako zwieńczenie rozwoju ludzkiej myśli w filozofii Wincentego Lutosławskiego, w: "Ruch Filozoficzny" 2004 nr 4, ss. 567-589. Artykuł ten przedstawia rozwój problematyki filozoficznej i koncepcji filozoficznych, który – w zamierzeniu Lutosławskiego – konsekwentnie prowadził do odkrycia w XIX wieku mesjanizmu polskiego. Wskazano na źródła tej koncepcji rozwoju filozofii w oparciu o najważniejsze prace filozofa, polskie i anglojęzyczne. Tekst jest rozszerzoną i uzupełnioną wersją artykułu, który ukazał się w 2005 r. w "Phaenomenach".

2003:

Tomasz Mróz, Wincenty Lutosławski – polskie badania nad Platonem, Zielona Góra 2003, ss. 185. W książce przedstawiono badania Lutosławskiego nad dialogami na tle wcześniejszych i późniejszych prób ustalenia ich chronologii. Omówiono metodę stylometryczną i Lutosławskiego interpretację rozwoju światopoglądowego Platona.

Tomasz Mróz, Mesjanizm narodowy a problem integracji, w: Filozofia w Szkole t. 4: Tradycje, przemiany, dążenia w procesie integracji europejskiej, red. B. Burlikowski, W. Rechlewicz, W. Słomski, Kielce 2003, ss. 85-95. W artykule pokazano, na przykładzie dzieł W. Lutosławskiego, że filozofia narodowego mesjanizmu nie sprzeciwia się integracji europejskiej, co więcej, mesjaniści, filozofowie narodowi w swoich wizjach przyszłości wyrażali konieczność takiej ponadnarodowej integracji na wielu płaszczyznach.

2002:

Tomasz Mróz, Filozofia mesjanistyczna i twórczość naukowa Wicentego Lutosławskiego, w: Fenomén mesianizmu : filozofické, teologické a literárnohistorické reflexie 2, "Acta Facultatis Philosophicae Universitatis Prešoviensis" 54/136, Prešov 2002, ss. 120-138. W artykule przedstawiono najważniejsze rysy twórczości naukowej W. Lutosławskiego oraz cechy charakterystyczne jego filozofii mesjanizmu narodowego.

Tomasz Mróz, Popularyzatorska działalność wykładowa Wincentego Lutosławskiego, w: "Wszechnica Polska" 2002 nr 4, ss. 79-92. Czasopismo "Wszechnica Polska" jest wydawane przez Szkołę Wyższą Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie. TWP w swym rodowodzie powołuje się na wiele dawnych organizacji edukacyjnych, m.in. na Macierz Szkolną, w ramach której W. Lutosławski dawał cykle wykładów. W artykule omówiona jest ich tematyka i kulisy organizacyjne.

Tomasz Mróz, Filozofia narodowa jako podstawa wychowania i edukacji w myśli Wincentego Lutosławskiego, w: Filozofia w Szkole t. 3: Filozofia jako podstawa integracji nauczania i wychowania, materiały konferencji naukowej, Kielce, Polska, 2001, red. B. Burlikowski, W. Słomski, Kielce 2002, s. 364-376. W artykule przedstawiono idee pedagogiczne W. Lutosławskiego, które były oparte na filozofii narodowego mesjanizmu.

2000:

Ryszard Palacz, Wincenty Lutosławski czyli filozofia między narodową metafizyką a Platonem, w: Socjologia i wyzwania społeczne. Księga jubileuszowa dla uczczenia 45-lecia pracy naukowo-dydaktycznej Profesora Ryszarda Dyoniziaka, red. A. Węgrzecki, A. Karwińska, M. Pacholski, Kraków 2000, ss. 115-125. Jest to rozszerzona wersja tekstu z 1999 r.

1999:

Ryszard Palacz, Klasycy filozofii polskiej, Zielona Góra 1999. Rozdział XXV pt. Wincenty Lutosławski czyli filozofia między narodową metafizyką a Platonem, ss. 285-297. W tekście tym Autor przedstawił najważniejsze poglądy filozoficzne Lutosławskiego, jego związki z polską filozofią czynu i XIX-wiecznym mesjanizmem, a także szereg opinii o tym kontrowersyjnym filozofie, które wyrażali o nim współcześni.

GALERIA

W. Lutosławski 1883 r. W. Lutosławski w Kalifornii 1907 r. Zjazd stowarzyszenia Elsów w Kosowie w 1910 r. W Lutosławski 1913 r. W. Lutosławski na balkonie z widokiem na Wawel (lata 20.). W. Lutosławski z J. Osterwą na spacerze na Plantach w 1934 r. W. Lutosławski z wnukiem Wojciechem Meissnerem (przełom lat 40. i 50.). Obraz Vlastimila Hofmana Sokrates skazany na śmierć. Sokrates ma twarz W. Lutosławskiego.