Instytut Filozofii
Wydziału Humanistycznego

poniedziałek, luty 27, 2017
Rozmiar Tekstu

Filozofia polska XIX i XX wieku

Filozofowie polscy XIX i XX wieku

Na tej stronie przedstawiamy te ważne sylwetki filozofów polskich, których twórczość i działalność była przedmiotem badań naszych pracowników. Filozofia polska znajduje się w kręgu zainteresowań etyków, filozofów kultury oraz historyków filozofii. Prezentujemy tutaj spis prac z danymi bibliograficznymi i krótkimi omówieniami.

Poniżej zamieszczamy listę nazwisk filozofów wedle ich dat urodzenia, od najmłodszego.

Wszystkie prace przekrojowe i problemowe, dotyczące całych nurtów, szkół, polskich ośrodków filozoficznych XIX i XX wieku, które nie są poświęcone postaciom poszczególnych filozofów, znajdują się tutaj.

Tutaj zaś znajduje się galeria unikalnych fotografii ze spuścizny po W. Lutosławskim, pochodzących z Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie.

Józef Maria Bocheński (1902-1995)

Józef Maria Bocheński

Józef Maria Bocheński urodził się w Czuszowie, w Małopolsce. Ukończył gimnazjum we Lwowie, na tamtejszym uniwersytecie studiował następnie prawo. Wkrótce przeniósł się do Poznania, gdzie pod kierunkiem F. Znanieckiego i C. Znamierowskiego studiował ekonomię i ekonomię polityczną. W 1926 r. wstąpił do seminarium duchownego, a w kilka lat później do nowicjatu dominikanów. Po studiach filozoficznych we Fryburgu i teologicznych w Rzymie, gdzie także wykładał, habilitował się w 1938 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie pracy z historii logiki. Był logikiem oraz historykiem logiki, filozofem oraz historykiem filozofii. Wśród jego zainteresowań znajdowały się także kultura i filozofia współczesna, którą wykładał na uniwersytecie we Fryburgu. Był także rektorem tej uczelni. Będąc zwolennikiem tomizmu uprawiał także filozofię analityczną, wypracował własny model uprawiania filozofii. Zmarł we Fryburgu.

Czytaj więcej: Józef Maria Bocheński (1902-1995)

Kazimierz Ajdukiewicz (1890-1963)

Kazimierz Ajdukiewicz

Kazimierz Ajdukiewicz urodził się 12 grudnia 1890 w Tarnopolu, zmarł 12 kwietnia 1963 roku w Warszawie. Był jednym z czołowych reprezentantów szkoły lwowsko-warszawskiej, uczniem i zarazem zięciem K. Twardowskiego. W 1908 r. podjął studia filozoficzne na Uniwersytecie Lwowskim pod kierunkiem Twardowskiego oraz J. Łukasiewicza. Studiował także matematykę i fizykę. Doktoryzował się w 1912 roku na podstawie rozprawy o czasie i przestrzeni u Kanta. Następnie pogłębiał swą wiedzę filozoficzną w Getyndze, gdzie przez rok słuchał wykładów Hilberta i Husserla z matematyki, filozofii oraz logiki. W 1921 roku habilitował się na podstawie pracy dotyczącej metodologii matematyki, napisanej także pod kierunkiem Twardowskiego. Podczas I wojny światowej był oficerem armii austriackiej, brał udział w walkach o Lwów i wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1922-1925 wykładał na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie jako docent prywatny, a także na Uniwersytecie Warszawskim w latach. Po II wojnie pracował na Uniwersytecie Poznańskim (1945-1952) oraz Warszawskim (od 1952). Do głównych zainteresowań badawczych Ajdukiewicza należały: semantyka (teoria znaku), epistemologia i ogólna metodologia nauk. Dla jego postawy naukowo-badawczej charakterystyczny były zaś antyirracjonalizm, empiryzm oraz tzw. radykalny konwencjonalizm.

Czytaj więcej: Kazimierz Ajdukiewicz (1890-1963)

Stanisław Brzozowski (1878-1911)

Stanisław Brzozowski

Stanisław Brzozowski (pełne imiona to: Leopold Stanisław Leon) urodził się w Maziarni koło Chełma w guberni lubelskiej. Wybitny filozof, krytyk literacki, pisarz oraz teoretyk kultury doby polskiego modernizmu. Jest uważany za jednego z najbardziej przenikliwych obserwatorów swej epoki, epoki kryzysu i przewartościowań ideowych. Był bezkompromisowym demaskatorem polskiej mitologii narodowej, krytykiem Sienkiewiczowskiej wizji historii Polski, a jednocześnie krytykiem modernistycznej wizji dekadentyzmu w Polsce i estetyzacji życia kulturowego. Jest autorem oryginalnej koncepcji filozofii pracy, będącej twórczą syntezą filozofii czynu i filozofii życia. Filozofia pracy miała być działalnością kulturotwórczą, czyli wszelką działalnością człowieka, wzmagającą ludzką moc. W filozofii pracy Brzozowskiego przeobrażona miała być jednostka, ale również społeczeństwo i naród, pojmowany jako zbiorowy organizm pracy. Zmarł we Florencji.

Czytaj więcej: Stanisław Brzozowski (1878-1911)

Leon Chwistek (1884-1944)

Leon Chwistek

Leon Chwistek urodził się w 1884 roku w Krakowie. Studia rozpoczął w roku 1902 najpierw na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (gdzie uczył się przede wszystkim rysunku), później zaś na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie podjął studia matematyki i fizyki. W latach 1905-1914 Chwistek kształcił się głównie za granicą. Przebywał początkowo w Paryżu, później w Heidelbergu, Berlinie, Getyndze, Wiedniu i Wenecji. W okresie tym znalazł się w strefie wpływów najtęższych umysłów swoich czasów, takich jak D. Hilbert, E. Zermelo i H. Poincare. W 1906 r. Chwistek obronił rozprawę doktorską O aksjomatach, zaś habilitował się w 1928 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim pracą The theory of constructive types. Po habilitacji otrzymał katedrę logiki matematycznej na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie zaczął się aktywnie angażować w sprawy społeczne. Po wybuchu II wojny światowej Chwistek uciekł przed wojskami niemieckimi na teren ZSRR i wiosną 1943 r. zatrzymał się w Tbilisi, gdzie był wykładowcą logiki i analizy matematycznej w Instytucie Matematyki Gruzińskiej Akademii Nauk. Na krótko przed śmiercią Chwistek przeniósł się do podmoskiewskiej miejscowości Barwisze. Zmarł w szpitalu w Moskwie w nocy z 20 na 21 sierpnia 1944 roku.

Czytaj więcej: Leon Chwistek (1884-1944)

Prace przekrojowe

w porządku chronologicznym

Pracownicy i doktoranci Instytutu Filozofii Uniwersytetu Zielonogórskiego opublikowali następujące teksty dotyczące filozofii polskiej:

 

2011:

Tomasz Mróz, Interpretacje Państwa Platona w kontekście światopoglądu i warunków politycznych w Polsce od przełomu XIX i XX wieku do połowy wieku XX, w: Światopoglądowe odniesienia filozofii polskiej, redakcja: Stanisław Janeczek, Rafał Charzyński, Michał Maciołek, Lublin 2011, s. 189-198. W artykule skrótowo przedstawiono skrajnie odmienne interpretacje Platońskiego projektu politycznego (T. Sinko, E. Jarra, S. Lisiecki, W. Witwicki), które pozostawały w związku z sytuacją polityczną Polski, jak i refleksję nad Politeią S. Pawlickiego i W. Lutosławskiego, omawiających ten dialog w ramach całościowej wizji filozofii Platona.

Joanna Zegzuła-Nowak, Henryk Elzenberg a szkoła lwowsko-warszawska. Złożoność wzajemnych relacji, "Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej" t. 56 2011, s. 247-274. Streszczenie artykułu znajduje się na stronach czasopisma.

2010:

  • Platon w Polsce 1800-1950. Antologia, redakcja naukowa Tomasz Mróz, Zielona Góra 2010, ss. 293. Książka zawiera opatrzony wstępem i bibliografią wybór tekstów polskich autorów poświęconych Platonowi.

2009:

  • Joanna Zegzuła-Nowak, Wzorzec postawy naukowej w założeniach programowych Szkoły lwowsko-warszawskiej, w: Filozofia jako mądrość bycia. Profesorowi Krzysztofowi Kaszyńskiemu w darze z okazji 70. urodzin, redakcja naukowa i opracowanie Stefan Konstańczak i Tomasz Turowski, Zielona Góra 2009, ss. 45-52.
  • Tomasz Mróz, Filozofia polska czy filozofia w Polsce? Opinie pierwszych polskich historyków filozofii, w: Filozofia jako mądrość bycia. Profesorowi Krzysztofowi Kaszyńskiemu w darze z okazji 70. urodzin, redakcja naukowa i opracowanie Stefan Konstańczak i Tomasz Turowski, Zielona Góra 2009, ss. 35-44. W artykule przedstawiono dyskusje nad pojęciem "filozofii w Polsce" i jej ewentualnej specyfiki, czyli możliwości istnienia filozofii polskiej. Przytoczono wypowiedzi H. Struvego, S. Garfeina-Garskiego, K. Twardowskiego, A. Zieleńczyka, R. Ingardena, B. Gaweckiego, M. Straszewskiego. Artykuł można w całości pobrać tutaj.
  • Joanna Zegzuła-Nowak, recenzja książki: Tomasz Sahaj, Problem samobójstwa w koncepcjach wybranych filozofów polskich (Elzenberg, Kotarbiński, Ślipko, Witkiewicz), Poznań 2005, 222 ss., "Lumen Poloniae" 2009, nr 2, ss. 103-110.

2008:

  • Stefan Konstańczak, Recepcja panslawizmu w polskiej filozofii i humanistyce XIX wieku, w: Filozofia słowiańska na przełomie wieków, pod red. W. Słomskiego, Warszawa 2008, ss. 81-92. W artykule zaprezentowano recepcję idei panslawizmu, która wśród patriotycznie zorientowanych filozofów i myślicieli polskich (m.in. H. Kamieńskiego) nie cieszyła się popularnością, gdyż zakładała tezę o naturalnym przywództwie Rosji wśród narodów słowiańskich.
  • B. Choińska, Stefan Konstańczak, Misja dziejowa krajów słowiańskich w historiozofii polskiej XIX wieku, w: Filozofia a slovanské myšlienkové dedičtvo: osobnosti, problemy, inšpirácie, red. E. Lalikova, Š. Kostelnik, M. Rembierz, Bratislava 2008, ss. 148-166.
  • Stefan Konstańczak, Nurt neomesjanistyczny w filozofii polskiej końca XIX wieku, "Słupskie Studia Filozoficzne" 2008 nr 7, ss. 17-43. Celem artykułu było wskazanie na historiozofię jako łącznik między mesjanizmem a neomesjanizmem przełomu XIX i XX w. oraz odpowiedź na pytanie o aktualność tej koncepcji.

2006:

  • Stefan Konstańczak, Enwironmental ethics in Poland, "Studia Ecologiae et Bioethicae" 2006 nr 4, ss. 209-216. Artykuł jest próbą oceny stanu etyki środowiskowej w Polsce. Autor wskazał na późne zauważenie tej problematyki przez polskich etyków, spośród których na jej temat wypowiedzieli się jako pierwsi filozofowie chrześcijańscy. Zyskuje ona jednak coraz więcej zwolenników.

2005:

  • Tomasz Mróz, Lenkų filosofija Vilniuje: žingsnis detalios analizės link [recenzja książki: Filozofia na Uniwersytecie Stefana Batorego, pod red. Józefa Pawlaka, Toruń 2002], "Problemos" 2005, t. 67, ss. 125-130. Tekst można pobrać tutaj.

2004:

  • Tomasz Mróz, recenzja książki: Filozofia na Uniwersytecie Stefana Batorego, pod red. Józefa Pawlaka, Toruń 2002, "Parerga" 2004 nr 1, ss. 175-182.

2001:

  • Stefan Konstańczak, recenzja książki: Włodzimierz Tyburski, Myśl etyczna w Polsce od XVI do XIX wieku, "Kultura i Edukacja" 2001 nr 3-4, ss. 158-162.

1999:

  • Ryszard Palacz, Klasycy filozofii polskiej, Warszawa - Zielona Góra 1999, ss. 450. Przystępnie napisana książka składa się z 34 rozdziałów prezentujących syntetycznie najważniejsze postaci i problemy filozofii polskiej od średnowiecza do XX wieku.

Tadeusz Czeżowski (1889-1981)

Józef Stanisław Tischner

Tadeusz Czeżowski urodził się w Wiedniu, we Lwowie ukończył gimnazjum i tam rozpoczął studia z matematyki, fizyki i filozofii, m.in. pod kierunkiem K. Twardowskiego, W. Witwickiego i J. Łukasiewicza. Przed I wojną był nauczycielem gimnazjalnym. W 1914 r. zdobył doktorat z filozofii i matematyki. Pełnił szereg funkcji administracyjnych na uniwersytecie (sekretarz kancelarii rektorskiej za kadencji Twardowskiego) i w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (jako urzędnik w okresie gdy ministrem był Łukasiewicz). W 1920 r. habilitował się we Lwowie, następnie przeniósł się do Wilna, gdzie dostał powołanie na stanowisko profesorskie. Okupację przetrwał w Wilnie, po II wojnie przesiedlono go do Torunia, gdzie przez szereg lat współtworzył środowisko naukowe i gdzie zmarł.

 

Czytaj więcej: Tadeusz Czeżowski (1889-1981)

Henryk Elzenberg (1887-1967)

Henryk Elzenberg

Henryk Elzenberg urodził się w 1887 r. w Warszawie. Po śmierci rodziców wyjechał do Szwajcarii, gdzie uczył się w gimnazjach. Mając lat 17 po raz pierwszy zetknął się z filozofią na Międzynarodowym Kongresie Filozofii. Następnie przebywał w Paryżu, gdzie słuchał wykładów L. Levy-Bruhla, H. Bergsona, i E. Durkheima. W 1909 r. w Paryżu obronił rozprawę doktorską nt. poezji francuskiego twórcy – Leconte'a de Lisle'a. Następnie wykładał przez kilka lat literaturę francuską na Uniwersytecie w Neuchatel. Po powrocie do kraju w 1912 r. podjął w Krakowie studia nad Leibnizem, których wynikiem była rozprawa z zakresu historii filozofii pt. Podstawy metafizyki Leibniza. W czasie I Wojny filozof spędził kilka miesięcy w okopach i na tyłach frontu. W 1921 r. habilitował się, pisząc pracę pt. Marek Aureliusz, z historii i psychologii etyki. Uczył także łaciny i języka francuskiego w gimnazjach w Krakowie, Zakopanem, Piotrkowie Trybunalskim i w Warszawie, gdzie prowadził zajęcia z filozofii i historii filozofii na UW. Wykładał także estetykę w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej. Na kilka lat rzed wybuchem II Wojny Elzenberg trafił do Wilna na zaproszenie T. Czeżowskiego. Wykładał tam etykę, historię filozofii i aksjologię. Podczas wojny brał udział w tajnym nauczaniu. Później krótko wykładał na KUL, a następnie trafił do Torunia. Na pobyt w tym mieście przypada najistotniejszy okres jego działalności i twórczości filozoficznej. Elzenberg wykładał na UMK m.in. etykę i estetykę. Wraz z T. Czeżowskim współkształtował oblicze tamtejsze środowiska filozoficznego. W latach 1950-1956 został odsunięty od zajęć, jednak prowadził seminaria, tzw. privatissima, we własnym mieszkaniu. W 1960 r. przeszedł na emeryturę. Filozoficzna droga Elzenberga powiązana była z literaturą piękną. Zajmował się głównie etyką i estetyką. Zmarł w 1967 r. w Warszawie.

Czytaj więcej: Henryk Elzenberg (1887-1967)

Józef Maria Hoene-Wroński (1776-1853)

19

Józef Maria Hoene-Wroński urodził się w Wolsztynie. Brał udział w Insurekcji Kościuszkowskiej, następnie służył zaś w armii rosyjskiej, z której pozwolono mu wystąpić. Udał się na studia do Niemiec, skupił się na studiowaniu kantyzmu. Następnie pracował w obserwatorium astronomicznym w Marsylii. Po momencie olśnienia, w którym objawiła mu się formuła absolutu, przystąpił do konstruowania systemu filozofii absolutnej. Miała ona stać się podstawą zreformowania wszystkich nauk oraz ostatecznie prowadzić do przemiany społecznej. Był także uzdolnionym matematykiem i konstruktorem. Wprowadził do filozofii termin mesjanizm, charakterystyczny dla filozofii polskiej XIX w. Był postacią niezwykle kontrowersyjną. Zmarł w biedzie w Neuilly-sur-Seine.

 

Czytaj więcej: Józef Maria Hoene-Wroński (1776-1853)

Roman Ingarden (1893-1970)

Roman Ingarden

Roman Ingarden urodził się 5 lutego 1893 r. w Krakowie, gdzie także zmarł 14 czerwca 1970. Był uczniem Edmunda Husserla, pod którego kierunkiem doktoryzował się w 1918 r. Po doktoracie wrócił do kraju, a jego aktywność naukowo-badawcza związana była przez wiele lat z Uniwersytetem Jana Kazimierza. Tam też habilitował się w 1924 r. i pracował najpierw jako docent, a od 1933 r. jako profesor, prowadząc wykłady z teorii poznania i ontologii. W czasie wojny, po zamknięciu Uniwersytetu Lwowskiego 1939-1941) był profesorem germanistyki na Uniwersytecie im. I. Franki, uczestniczył także w tajnym nauczaniu. Od 1946 roku był zaś profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1950-1957 był formalnie urlopowany i odsunięty od zajęć jako reprezentant kadry niemarksistowskiej. Pracował do przejścia na emeryturę w 1963 roku. Prócz propagowania nurtu fenomenologicznego w Polsce, zajmował się ontologią, epistemologią, filozofią wartości, estetyką, antropologią filozoficzną i filozofią języka.

Czytaj więcej: Roman Ingarden (1893-1970)

Antoni Kępiński (1918-1972)

Kepinski.Antoni

Antoni Kępiński, polski psychiatra i psychoterapeuta. Urodził się w Dolinie (Ukraina), lata młodzieńcze spędził zaś w Krakowie, gdzie ukończył Gimnazjum im. B. Nowodworskiego. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim UJ. Wybuch wojny przerwał Antoniemu uniwersytecką naukę – po trzech latach studiów wstąpił do oddziałów Wojska Polskiego, jednak wkrótce potem trafił do obozu internowanych na Węgrzech. Po udanej uciecze z obozu wstąpił do 1 Dywizji Grenadierów, która zasłynęła w trakcie działań bojowych w kampanii francuskiej. Po kapitulacji Francji Kępiński chciał przedostać się przez Hiszpanię do Wielkiej Brytanii, gdzie u boku armii brytyjskiej tworzyły się odziały Wojska Polskiego, jednak został zatrzymany przez frankistów i osadzony w obozie koncentracyjnym w Miranda de Ebro. Po zwolnieniu w marcu 1943 przedostał się przez Madryt i Gibraltar do Wielkiej Brytanii, gdzie służył w Polskich Siłach Zbrojnych. W lipcu został wcielony do polskich formacji Royal Air Force (RAF). Nie sprawdził się jednak w roli pilota. Przełożeni skierowali go wiec do Polskiego Wydziału Lekarskiego powstałego przy Uniwersytecie w Edynburgu. Po uzyskaniu dyplomu lekarskiego i odbyciu stażu w zagranicznych szpitalach psychiatrycznych został zdemobilizowany i 27 lipca 1947 roku wrócił do Polski. Podjął wówczas pracę w Klinice Neurologiczno-Psychiatrycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1950 roku pracował w krakowskiej Klinice Psychiatrycznej Akademii Medycznej im. Kopernika, z którą związany był do końca swojego życia.

W roku 1970 rozpoznano u Kępińskiego nowotwór układu krwiotwórczego. Wielkie cierpienie związane z chorobą tłumił wytężoną pracą nad swoimi książkami, z których za życia zdążył zobaczyć tylko jedną: Psychopatologię nerwic. Zmarł 8 czerwca 1972 roku.

Czytaj więcej: Antoni Kępiński (1918-1972)

Feliks Koneczny (1862-1949)

KonecznyFeliks Karol Koneczny był historykiem, historiozofem i filozofem społeczeństwa. Gimnazjum i studia (1883–1888) ukończył w Krakowie. W latach 1889–90 uczestniczył w ekspedycji Akademii Umiejętności do archiwów watykańskich. Zatrudniony w tejże Akademii w 1890 r., w 1897 r. przeniósł się do biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1919 r. był zastępcą profesora, a od 1920 profesorem Uniwersytetu Wileńskiego. Prowadził badania źródłowe w zakresie historii Polski, Litwy, Zakonu Krzyżackiego i Rusi od XIV do XVI w. Usunięty z katedry przez tzw. sanację w 1929 r. i pensjonowany, powrócił do Krakowa i zajął się opracowywaniem zasad porównawczej nauki o cywilizacjach oraz jej zastosowaniami. Był poza tym autorem prac z dziejów Śląska, historii administracji polskiej oraz książek i artykułów popularnych. Przed I wojną światową pisał regularnie do prasy krakowskiej, m.in. do "Czasu", "Przeglądu Polskiego" (recenzje teatralne) i "Przeglądu Powszechnego". W latach 1905–1914 redagował "Świat Słowiański". Po II wojnie publikował w "Tygodniku Warszawskim" i częstochowskiej "Niedzieli".

Czytaj więcej: Feliks Koneczny (1862-1949)

Tadeusz Kotarbiński (1886-1981)

Tadeusz Kotarbiński

Był synem malarza i pianistki. Urodzony w Warszawie, gdzie skończył gimnazjum. Filozofię studiował we Lwowie u Kazimierza Twardowskiego. Był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, a przez kilka lat po II wojnie rektorem Uniwersytetu Łódzkiego. Stworzył reistyczną, konkretystyczną koncepcję ontologiczną, którą uznaje się za materialistyczną bądź fizykalną. Był współtwórcą teorii sprawnego działania - prakseologii. W etyce zaś uchodzi za autora koncepcji opiekuna spolegliwego i twórczego kontynuatora świeckiej etyki niezależnej. Nawiązywał także do wyrażonego przez Twardowskiego postulatu jasnego myślenia. Nie unikał zaangażowania w sprawy społeczne.

Czytaj więcej: Tadeusz Kotarbiński (1886-1981)

Józef Kremer (1806-1875)

17

Józef Kremer urodził się w krakowskiej rodzinie mieszczańskiej. W Krakowie ukończył gimnazjum i w 1923 r. rozpoczął studia prawnicze, a następnie filozoficzne, na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studia filozoficzne kontynuował w Berlinie, słuchając wykładów G.W.F. Hegla, F. Schleiermachera, E. Gansa. Studiował także w Heidelbergu i Paryżu. Na stałe związany był z Krakowem, wykłady z filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim rozpoczął w 1847 r., piastował tam funkcję dziekana i rektora. Wykładał także w Krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Był współzałożycielem Akademii, w której pełnił szereg funkcji. Najbardziej znany jako popularyzator filozofii Hegla w Polsce oraz teoretyk estetyki. Zmarł w Krakowie.

Czytaj więcej: Józef Kremer (1806-1875)

Jan Legowicz (1909-1992)

Jan Legowicz

Jan Legowicz (ur. 9 sierpnia 1909 w Mościskach, zm. 27 października 1992 w Warszawie) był polskim filozofem i historykiem filozofii. Studiował filozofię i pedagogikę w Uniwersytecie Katolickim we Fryburgu Szwajcarskim. Studia ukończył w 1937, zdobywając - jeszcze jako franciszkanin - tytuł doktora w zakresie pedagogiki i filozofii. W 1948 roku przeniósł się do Łodzi, gdzie początkowo wykładał w studium dla pracowników oświaty, a później na Uniwersytecie Łódzkim. W r. 1953 został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, z którym pozostał związany do końca życia. Na UW pełnił szereg funkcji administracyjnych: dziekana Wydziału Filozofii, dyrektora Instytutu Filozofii, kierownika katedry i zakładu Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej. Od 1956 r. uczestniczył w organizacji Zakładu Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej PAN, którym kierował do 1979 r. W tym samym roku przejął z rąk Tadeusza Kotarbińskiego przewodnictwo Komitetu Redakcyjnego Biblioteka Klasyków Filozofii. W 1979 r. przeszedł na emeryturę. Był cenionym historykiem filozofii, jego podręczniki przez lata były powszechnie stosowane w edukacji filozoficznej studentów filozofii.

Czytaj więcej: Jan Legowicz (1909-1992)

Karol Libelt (1807-1875)

16

Karol Libelt urodził się w Poznaniu jako syn szewca. Dzięki uzyskanej pomocy finansowej i późniejszemu stypendium rządowemu ukończył w Poznaniu gimnazjum, a następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie Berlińskim. Studiował tam nauki matematyczno-przyrodnicze, filologię klasyczną i filozofię. Doktorat z filozofii dotyczył pojęcia panteizmu w filozofii i był napisany pod kierunkiem G.W.F. Hegla. Libelt zaliczał się do grona jego ulubionych uczniów. Brał udział w powstaniu listopadowym, także w szeroko zakrojonej działalności niepodległościowej (za co był represjonowany), współpracował m.in. z Towarzystwem Demokratycznym Polskim, reprezentował poznańskie w parlamencie we Frankfurcie, gdzie kierował Kołem Polskim. Współtworzył także Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, którego był prezesem. Swoją krytykę heglizmu oparł na uzupełnieniu go o elementy irracjonalne, czucie, wyobraźnię. One miały w filozofii i historii doprowadzić do nowej epoki filozofii słowiańskiej. Był współtwórcą filozofii narodowej. Zmarł w Brdowie.

Czytaj więcej: Karol Libelt (1807-1875)

Wincenty Lutosławski (1863-1954)

Wincenty Lutosławski

Wincenty Lutosławski urodził się w Warszawie, dzieciństwo spędził w rodzinnym majątku w Drozdowie pod Łomżą. Uczył się w gimnazjum w Mitawie, studiował chemię na Politechnice w Rydze, a chemię i filozofię na Uniwersytecie w Dorpacie, a przez krótki czas literaturę w Paryżu. Od 1890 r. wykładał na Uniwersytecie w Kazaniu, wiele wykładał podczas swoich licznych podróży m.in. w Anglii, Francji, Szwajcarii, Niemczech, czy w Stanach Zjednoczonych. W roku 1897 wydał swoje słynne dzieło o Platonie, które szeroko dyskutował ówczesny świat nauki. Rok później obronił pracę doktorską na Uniwersytecie w Helsinkach. W roku 1899 wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim jako docent prywatny, wskutek zaś niepomyślnego obrotu spraw zaprzestał wykładów akademickich i zajął się szeroko działalnością pozauniwersytecką. Zakładał stowarzyszenia samokształceniowe, z których najsłynniejsze to Eleusis. Mieszkając we Francji, pod Genewą, otrzymał powołanie do nowoutworzonego Uniwersytetu Wileńskiego, gdzie wykładał do roku 1929. Od roku 1933 mieszkał w Krakowie, po II wojnie krótko wykładał jeszcze na Uniwersytecie Jagiellońskim, powołano go także na członka Polskiej Akademii Umiejętności, tuż przed rozwiązaniem jej przez komunistyczne władze. Zmarł 28 grudnia 1954 roku i został pochowany na cmentarzu na krakowskim Salwatorze.

Czytaj więcej: Wincenty Lutosławski (1863-1954)

Stefan Pawlicki (1839-1916)

15

Stefan Pawlicki urodził się w Gdańsku, w dzieciństwie stracił rodziców. Gimnazja ukończył dzięki prywatnym stypendiom. We Wrocławiu studiował filologię klasyczną, następnie był guwernerem w Rogalinie u Raczyńskich. Po powrocie na studia zajął się filozofią i w roku 1865 obronił pionierską rozprawę doktorską nt. filozofii Schopenhauera. Następnie otrzymał docenturę w Szkole Głównej Warszawskiej, gdzie wykładał do roku 1868, kiedy to pod wpływem Piotra Semenenki dokonał się w nim przełom, wyjechał na studia do Rzymu i wstąpił do Zgromadzenia Zmartwychwstańców. Otrzymał także święcenia kapłańskie. W 1873 roku obronił doktorat z teologii nt. Trójcy św., po czym wykładał w rzymskich uczelniach. Od 1882 roku na stałe związał się z Krakowem, gdzie objął katedrę teologii, w kilka lat potem został członkiem czynnym Akademii Umiejętności i równolegle objął katedrę filozofii. Był dziekanem i rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Swój bogaty księgozbiór podarował Bibliotece Jagiellońskiej. Pochowano go na Cmentarzu Rakowickim. W filozofii i teologii jego największą zasługą są prace historyczne, które obejmowały historię filozofii, nauki i chrześcijaństwa.

Czytaj więcej: Stefan Pawlicki (1839-1916)

Adam Schaff (1913-2006)

Adam Schaff

Adam Schaff urodził się 10 marca 1913 roku we Lwowie, zmarł 12 listopada 2006 w Warszawie. Był filozofem marksistą, a także politykiem, redaktorem naczelnym "Myśli Filozoficznej". Studiował prawo i ekonomię w Paryżu oraz filozofię we Lwowie. W 1945 r. ukończył studia filozoficzne na Uniwersytecie Moskiewskim, gdzie również uzyskał doktorat i habilitację i wrócił do Polski. Jako członek PZPR był animator życia filozoficznego w latach 50-tych. Był czołowym antagonistą i krytykiem szkoły lwowsko-warszawskiej. Otwarcie uznawał walkę światopoglądową za jedno z głównych zadań filozofii marksistowskiej. Zainicjował ideologiczny Instytut Kształcenia Kadr Naukowych, którym kierował do 1954, pełnił też szereg funkcji administracyjnych i kierowniczych, w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR, w Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR, w Instytucie Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, w Wieczorowym Uniwersytecie Marksizmu i Leninizmu. W 1968 r. został usunięty z KC PZPR i odsunięty od wpływu na naukę filozofii w PRL.Później wykładał w Uniwersytecie Wiedeńskim, otrzymał także doktoraty honoris causa kilku francuskich i amerykańskich uczelni.

Czytaj więcej: Adam Schaff (1913-2006)

Władysław Tatarkiewicz (1886-1980)

Władysław Tatarkiewicz

Władysław Tatarkiewicz urodził się w Warszawie, gdzie ukończył gimnazjum filologiczne. Początkowo podejmował równe kierunki studiów, aż rozpoczął studia filozoficzne w Berlinie, które ukończył w Marburgu pod kierunkiem neokantystów P. Natorpa i H. Cohena. W 1910 r. obronił pracę dotyczącą podstawowych pojęć filozofii Arystotelesa. Po powrocie do kraju w 1919 r. uzyskał habilitację na Uniwersytecie Lwowskim. Po habilitacji pracował przez krótki czas w Wilnie, a następnie na Uniwersytecie Poznańskim. Najdłużej związany był z Uniwersytetem Warszawskim. Był redaktorem naczelnym pisma "Estetyka" oraz "Przeglądu Filozoficznego". Zasłużył się jako historyk sztuki, etyk, estetyk, ale przede wszystkim jako historyk filozofii i wykładowca. Zmarł w Warszawie.

 

Czytaj więcej: Władysław Tatarkiewicz (1886-1980)

Józef Tischner (1931-2000)

Józef Stanisław Tischner

Józef Stanisław Tischner urodził się 12 marca 1931 r. w Starym Sączu. Był najstarszym spośród trzech synów Józefa i Weroniki z domu Chowaniec, nauczycieli w Łopusznej, niewielkiej wiosce koło Nowego Targu. Mieszkali w nauczycielskim domu przy szkole w Łopusznej, z tego powodu przez miejscowych był nazywany Józkiem Szkolnym. W 1955 r. przyjął święcenia kapłańskie. W 1959 r. uzyskał tytuł magistra filozofii na Wydziale Historyczno-Filozoficznym UJ. Uczęszczał na seminarium R. Ingardena, pod opieką którego w 1963 r. pisał pracę doktorską pt. Ja transcendentalne w filozofii E. Husserla. W 1973 r. na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej ATK sfinalizował habilitację na podstawie rozprawy na temat koncepcji Ja aksjologicznego. Tischner był wieloletnim wykładowcą Papieskiego Wydziału Teologicznego, który w 1981 r. przekształcono w PAT. Objął tam stanowisko dziekana Wydziału Filozoficznego. Wykładał także w PWST w Krakowie oraz na Wydziale Filologicznym UJ. Na początku lat osiemdziesiątych wraz z H.-G. Gadamerem i K. Michalskim założył w Wiedniu Międzynarodowy Instytut Nauk o Człowieku, przez wiele lat piastował funkcję prezesa tej instytucji. W 1997 r. J. Tischner zachorował na raka krtani. Przez cały okres trwania choroby pracował, pisał i spotykał się ze studentami. Zmarł w Krakowie 28 czerwca 2000 r., został pochowany na cmentarzu w rodzinnej Łopusznej.

Czytaj więcej: Józef Tischner (1931-2000)

Andrzej Towiański (1799-1878)

18

Andrzej Towiański urodził się w Antoszwińciach na wileńszczyźnie. Studiował prawo na Uniwersytecie Wileńskim i następnie pracował w sądzie. W 1828 r. doznał objawienia religijnego, które następnie od 1840 r. propagował na emigracji w Paryżu. Wśród najważniejszych jego słuchaczy znajdowali się A. Mickiewicz, J. Słowacki, S. Goszczyński. Kiedy usunięto go z Francji osiedlił się w Zurychu, w Paryżu pozostawiając grono swoich zwolenników: Koło Sprawy Bożej. Był mistykiem, z mistycyzmem wiązał zaś poglądy na przemianę polityczną świata i duchową religii chrześcijańskiej, z czego wynikało potępienie wszelkich dążeń rewolucyjnych. Zmarł w Zurychu.

 

 

Czytaj więcej: Andrzej Towiański (1799-1878)

Kazimierz Twardowski (1866-1938)

Kazimierz Twardowski

Kazimierz Twardowski urodził się w Wiedniu, gdzie ukończył elitarne gimnazjum Theresianum. Następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie Wiedeńskim. Studiował matematykę, fizykę, filologię klasyczną oraz filozofię słuchając wykładów m.in. F. Brentano. W 1891 r. obronił doktorat z filozofii, a następnie uzyskał habilitację. W 1896 r. został powołany na katedrę profesorską na Uniwersytecie Lwowskim. Z uczelnią tą i z miastem związany był do końca życia. Piastował m.in. funkcję rektora uniwersytetu. Początki działalności Twardowskiego we Lwowie uznaje się za początek filozoficznej szkoły lwowskiej i później lwowsko-warszawskiej. Jego wykłady cieszyły się wielką popularnością, nie tylko wśród filozofów. We Lwowie założył Polskie Towarzystwo Filozoficzne oraz "Ruch Filozoficzny", którego przez szereg lat był redaktorem naczelnym. Wielu filozofów, którzy przez następne dekady kształtowali oblicze filozofii polskiej, wyszło ze szkoły Twardowskiego. Zmarł w Milanówku, pochowano go we Lwowie na Cmentarzu Łyczakowskim.

Czytaj więcej: Kazimierz Twardowski (1866-1938)

Mieczysław Wallis (1895-1975)

RPS01-223

Mieczysław Wallis urodził się w 1895 roku w Warszawie pod nazwiskiem Walfisz. W latach 1913-1914 przebywał na Uniwersytecie w Heidelbergu, uczęszczając na wykłady z systematyki i fizjologii roślin oraz fizyki eksperymentalnej, a także na zajęcia z historii filozofii starożytnej i średniowiecznej oraz filozofii religii, słuchał m.in. Wilhelma Windelbanda. W 1921 r. ukończył studia filozoficzne oraz obronił doktorat na podstawie rozprawy Obrona humanistyki w metodologii współczesnej. Był nauczycielem języka polskiego i historii w gimnazjum dla dziewcząt w Warszawie, a także wykładowcą Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie. Po II wojnie uzyskał habilitację z estetyki na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie został profesorem nowo utworzonego Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie przepracował 20 lat. Wallis był także wykładowcą Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej oraz Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej. Był także członkiem wielu państwowych organizacji naukowych, m.in. Komitetu Nauk o Sztuce PAN. Tytuł profesora zwyczajnego otrzymał w 1958 roku.W 1965 roku przeszedł na emeryturę, przeniósł się na stałe do Warszawy, gdzie zmarł w 1975 roku. Zajmował się głównie estetyką, historią i teorią sztuki. Był niezwykle płodnym myślicielem. Wśród jego dzieł znajduje się ok. 900 pozycji: książek (ponad 20 pozycji) artykułów, recenzji, tłumaczeń, opracowań. Do jego najważniejszych dzieł należą: Zbiór pism poświęconych problematyce estetycznej pt. Przeżycie i wartość. Pisma z estetyki i nauki o sztuce (1931-1949) oraz wydane pośmiertnie dzieło poświęcone zastosowaniu teorii znaków w teorii sztuki pt. Sztuki i znaki. Pisma semiotyczne. Warto na koniec wspomnieć także o jego dziełach poświęconych wybitnym artystom.

Czytaj więcej: Mieczysław Wallis (1895-1975)

Benedykt Woyczyński (1895-1927)

Benedykt Woyczyński

Benedykt Woyczyński urodził się w Petersburgu. Uczył się w szkołach w Zakopanem, Krakowie, Warszawie i w Wilnie. Podczas I wojny został aresztowany i zesłany. Dzięki pomocy rodziny mógł przyjechać do Moskwy, gdzie w Szkole Realnej Komitetu Polskiego w 1917 r. uzyskał maturę. W Moskwie rozpoczął studia ekonomiczne w Instytucie Handlowym. W roku 1919 przeniósł się na stałe do Wilna na studia filozofii i filologii klasycznej. Po ukończeniu studiów został asystentem przy seminarium filozoficznym. Pod opieką Lutosławskiego w 1925 r. obronił doktorat na temat Platona poglądów na duszę, który uzyskał bardzo dobre oceny. Dalszych planów naukowych Woyczyńskiemu nie udało się zrealizować, gdyż zachorował na gruźlicę i zmarł w Wilnie w 1927 r.

 

Czytaj więcej: Benedykt Woyczyński (1895-1927)

Marian Zdziechowski (1861-1938)

Marian Zdziechowski

Marian Zdziechowski urodził się w majątku w Nowosiółkach pod Rakowem (dzisiejsza Białoruś), w niedalekim Mińsku ukończył gimnazjum rosyjskie. Studiował na uniwersytetach w Petersburgu i w Dorpacie. Na podstawie rozprawy Mesjaniści i Słowianofile uzyskał doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1888 r., tam też habilitował się w 1894 r. i do 1919 wykładał, ciesząc się opinią interesującego wykładowcy. W 1902 r. został członkiem Akademii Umiejętności. Po odzyskaniu niepodległości w 1919 r. przeniósł się na Uniwersytet Wileński, gdzie otrzymał katedrę literatury. Pełnił także fukcję rektora tego uniwersytetu. Interesowały go przede wszystkim zagadnienia z dziedziny filozofii religii, filozofii kultury oraz literatura i filozofia rosyjska wraz z jej związkami z myślą polską. Kandydował także na stanowisko prezydenta RP. Zmarł w Wilnie.

Czytaj więcej: Marian Zdziechowski (1861-1938)

Florian Znaniecki (1882-1958)

Florian Znaniecki

Zapamiętany i uznany w szerokim świecie jako socjolog, był zarazem jednym z ciekawszych, choć zapoznanych, polskich filozofów pierwszej połowy XX w. Studia z filozofii i socjologii podjął w 1902 roku w Warszawie. Wkrótce musiał jednak opuścić mury uczelni, relegowany za udział w proteście przeciw ograniczaniu swobód akademickich. Rozpoczęło to burzliwy okres w jego życiu. Zanim został doktorem filozofii (studiując w Szwajcarii, Francji i w Polsce), zapisał w swej biografii m.in. takie epizody jak sfingowane samobójstwo, służba w Legii Cudzoziemskiej czy wędrówka z grupą cyrkowo-teatralną. Po powrocie do Polski podjął pracę nad własnym systemem filozoficznym. W tekstach takich jak Zagadnienie wartości w filozofii, Myśl i rzeczywistość czy Humanizm i poznanie zaprezentował podstawy spójnego, filozoficznego paradygmatu. Ukoronowanie tej pracy stała się książka Rzeczywistość kulturowa. Kolejne lata wypełnione były pracą socjologiczną. Współpraca z Williamem I. Thomasem pozwoliła mu zaistnieć na arenie światowej nauki. Następnie przez wiele lat budował fundamenty polskiej socjologii. Wybuch II wojny zmusił Znanieckiego do ostatecznego porzucenia ojczyzny. Informacja o niemieckiej agresji zastała go u wybrzeży Szkocji. Powracał właśnie ze Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywał jako visiting professor w Columbia University. Pozostało mu udać się do Ameryki, gdzie – po krótkim pobycie w Nowym Jorku – przyjął stanowisko profesora w University of Illinois, Urbana-Champaign. Tam mieszkał i pracował do końca życia. Tam też opublikował ostatnie, wielkie dzieło swojego życia – Nauki o kulturze.

Czytaj więcej: Florian Znaniecki (1882-1958)